zondag 7 juli 2013

Nassim Taleb tegen Paul Samuelson

We zeiden al dat een van de basisstellingen van Nassim Taleb is dat economische projecties onmogelijk zijn. Er ligt altijd een zwarte zwaan op de loer. Zodra die verschijnt kunnen alle voorspellingen de prullenbak in. Economische voorspellingen zijn dus eigenlijk altijd zinloos. Nogal wiedes, volgens Taleb. Mensen hebben immers een vrije wil; dus reageren ze onvoorspelbaar op een bepaalde gebeurtenis. Er zijn weliswaar hersenwetenschappers, zoals Dick Swaab in Nederland, die beweren dat veel van ons gedrag, onze mogelijkheden en voorkeuren al jong via genetische informatie zijn vastgelegd in onze hersenen en niet meer veranderd kunnen worden. Dat wil echter niet zeggen dat mensen geen afwegingen meer kunnen maken. Mensen zijn geen automaten die voorspelbaar reageren op externe stimuli. Daarom, zegt Taleb, dat als mensen een vrije wil hebben, economische projecties onmogelijk zijn. Maar, nog steeds volgens Taleb, de neo-klassieke economie heeft een uitweg uit dit probleem gevonden, namelijk door te veronderstellen dat individuen rationeel zijn. Dan zal het gedrag van een individu, zodra de omstandigheden bekend zijn, vast liggen. Het individu bepaalt zijn reactie (aldus de neo-klassieke theorie) door zijn nut of welzijn te maximaliseren. Daarvoor hoef je alleen maar te kunnen differentiëren. Een econoom kan dat en dus kan hij ook het gedrag van het individu voorspellen. Economie is, op deze wijze, gereduceerd tot het optimaliseren van doelfuncties. Taleb zegt: “Ik zou niet de eerste zijn die zegt dat dit optimaliseren de economische wetenschap heeft terug geworpen van de reflectieve wetenschap die het aan het worden was naar een poging tot exacte wetenschap (…).” Wie heeft volgens Nassim Taleb een groot aandeel  gehad in deze benadering? Niemand minder dan onze vriend Paul Samuelson die we hebben leren kennen als iemand die opkomt voor arme ouderen. Door Taleb wordt hij weggezet als een fraudeur. Waarom? Wilt u het nu al weten? Lees dan deze week het economenblaadje ESB.  

vrijdag 5 juli 2013

Paul Samuelson en financiële markten

De AOW is gebaseerd op het idee van de kettingbrief. Je geeft iets aan iemand; anderen, die na jou komen, geven iets aan jou. Als je een van de eersten in de rij bent, krijg je er veel voor terug. Als je echter een van de laatsten bent krijg je weinig of helemaal niets meer terug. Bij de AOW speelt dat ook want als je een jongere bent in een krimpende bevolking (zoals nu) moet je veel betalen aan ouderen (want die zijn met velen), maar krijg je er later maar weinig voor terug van de dan levende jongeren (want die zijn met weinigen). Toen Samuelson in 1958 de AOW voorstelde als oplossing voor de chocolade-economie, groeide de bevolking nog uitbundig en was een bijdrage aan de AOW (in de VS, maar ook in NL) een goudgerande investering. Of hij geweten heeft dat die situatie maar tijdelijk zou zijn, is niet duidelijk. Het is eigenlijk niet relevant, want het inzicht van Samuelson over de waarde van de AOW berust op iets anders, namelijk op het feit dat het soms niet mogelijk is veilig te sparen. Waarom niet? Omdat geld als chocolade kan zijn dat smelt voor de zon. Ofte wel, de financiële markten kunnen ernstig falen. Als dat zich voordoet zien ouderen hun spaarcentjes in rook opgaan en raken ze aan de bedelstaf. In de jaren 50 en 60  van de vorige eeuw was dat niet zo’n voor de hand liggende mogelijkheid, maar Samuelson was zelf getuige geweest van de Grote Depressie in de jaren 30 waarin banken bij bosjes omvielen en ouderen hun oudedagsvoorziening kwijt raakten. Samuelson zou zelf ook nog net oud genoeg worden om de kredietcrisis van 2008 mee te maken waarin voor een deel hetzelfde gebeurde als in de Grote Depressie. De ironie van de geschiedenis is dat hij zelf als wetenschapper een rol speelde bij het veroorzaken van die crisis. En hij betreurde die rol, zoals we later zullen zien.