zondag 21 december 2014

Geluk en herverdeling, I

We gaan op verzoek van Sylvester Eijffinger na of de interpersonele nutsvergelijking uit de economische wetenschap is verdwenen. Die vergelijking is altijd een heikel onderwerp geweest onder economen. Inderdaad, zoals Eijffinger min of meer stelt, raakte het onderling vergelijken van nutten in de tijd van Vilfredo Pareto (1848-1923) in onbruik. Dit hing samen met de toenmalige conclusie dat nut een niet-meetbare grootheid is. Nut is een centraal begrip in de economische theorie. Het zegt iets over hoe ‘tevreden’ of hoe ‘gelukkig’ mensen zijn met hun leven, gegeven de keuzen die ze gemaakt hebben. Die keuzen kunnen over van alles gaan: over de aanschaf van appels en peren (zoals we eerstejaarsstudenten als voorbeeld blijven geven), de carrière, de partner, de gift (≥0) aan de kankerbestrijding, enzovoort. Al die keuzen kunnen samengevat worden in een getal, dat we (= wij economen) dan het nut noemen. De theorie gaat er vanuit dat mensen in staat zijn voor alle mogelijke keuzen ‘het nut’ te berekenen en dan die combinatie te kiezen die het hoogst mogelijke nutsgetal oplevert. Het nutsgetal zegt op zichzelf niets: als je voor een enkel persoon alle nutsgetallen met eenzelfde getal vermenigvuldigt, verandert er helemaal niets aan de keuze die hij/zij maakt. Het gaat er dus alleen maar om dat iemand zijn eigen keuzen met elkaar kan vergelijken. Maar, als het nutsgetal alleen maar gebruikt kan worden om verschillende keuzen van één bepaald persoon te kunnen rangschikken, betekent dat ook dat je de ‘optimale’ nutsgetallen van verschillende personen niet met elkaar kunt vergelijken. Nut is, zoals al gesuggereerd, zoiets als geluk. Voor jezelf kun je misschien nog wel bepalen onder welke omstandigheden je jezelf het gelukkigst voelt, maar het is vrijwel onmogelijk om te bepalen of je gelukkiger bent dan iemand anders. In het welvaartsbegrip van Pareto (zie hier voor een simpele uitleg) hoeft die vergelijking dan ook niet gemaakt te worden. Je hoeft alleen maar na te gaan of er geen middelen verspild worden. Als dat wel zo is, kan de welvaart vergroot worden door de verspilling op te heffen en de vrijgekomen middelen aan iemand te geven. Aan wie dan? Ja, daar heeft Pareto inderdaad geen mening over (wordtvervolgd).

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen